{"id":108925,"date":"2025-02-03T04:00:09","date_gmt":"2025-02-03T04:00:09","guid":{"rendered":"https:\/\/kamucalisani.net\/?p=108925"},"modified":"2025-02-03T04:00:09","modified_gmt":"2025-02-03T04:00:09","slug":"karanlik-madde-gercek-olmayabilir-kutle-olmadan-kutle-cekimi-mumkun-mu","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/kamucalisani.net\/index.php\/2025\/02\/03\/karanlik-madde-gercek-olmayabilir-kutle-olmadan-kutle-cekimi-mumkun-mu\/","title":{"rendered":"Karanl\u0131k madde ger\u00e7ek olmayabilir: K\u00fctle olmadan k\u00fctle \u00e7ekimi m\u00fcmk\u00fcn m\u00fc?"},"content":{"rendered":"

<\/span> Genel g\u00f6relilik teorisine g\u00f6re, bir galaksinin k\u00fctle \u00e7ekimi taraf\u0131ndan bir arada tutulabilmesi i\u00e7in belli bir k\u00fctleye sahip olmas\u0131 gerekiyor.\u00a0 Ancak bilim insanlar\u0131 evrendeki bir\u00e7ok galakside yeterli miktarda g\u00f6r\u00fcn\u00fcr k\u00fctlenin olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 tespit etti ve bunun sonucunda karanl\u0131k madde<\/strong> kavram\u0131n\u0131 ortaya att\u0131. <\/figure>\n

Bilim insanlar\u0131 galaksilerin \u0131\u015f\u0131kla etkile\u015fime girmeyen madde bi\u00e7iminde g\u00f6r\u00fcnmez k\u00fctleye<\/strong> sahip oldu\u011funa inan\u0131yor. Galaksileri bir arada tutan bu \u00e7ekim kuvvetinin, bu g\u00f6r\u00fcnmez k\u00fctle sayesinde oldu\u011funa inan\u0131l\u0131yor.<\/p>\n

Bu a\u00e7\u0131klama, onlarca y\u0131ld\u0131r varsay\u0131msal olarak kabul edilen karanl\u0131k maddenin varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 destekliyor. Ancak yeni bir \u00e7al\u0131\u015fma, k\u00fctle olmadan k\u00fctle \u00e7ekiminin var olabilece\u011fini<\/strong>, dolay\u0131s\u0131yla karanl\u0131k madde a\u00e7\u0131klamas\u0131na gerek kalmayabilece\u011fini iddia ediyor.<\/p>\n

Topolojik kusurlar da k\u00fctle \u00e7ekimine yol a\u00e7abilir<\/b><\/p>\n

Alabama \u00dcniversitesi’nde Fizik ve Astronomi alan\u0131nda Profes\u00f6r ve \u00e7al\u0131\u015fman\u0131n yazar\u0131 Richard Lieu’ya g\u00f6re\u00a0baz\u0131 galaksileri veya k\u00fcmeleri bir arada tutmak i\u00e7in gereken yer\u00e7ekimi “kabuk benzeri topolojik kusurlardan”<\/strong> geliyor olabilir.\u00a0<\/p>\n

Topolojik kusurlar, uzayda y\u00fcksek madde yo\u011funlu\u011funa sahip <\/strong>benzersiz kompakt yap\u0131lar olarak tan\u0131mlan\u0131yor. Bu kusurlar\u0131n erken evrende, evrenin her taraf\u0131nda maddenin b\u00fcy\u00fck bir fiziksel de\u011fi\u015fim ge\u00e7irdi\u011fi bir olay olan faz ge\u00e7i\u015fi s\u0131ras\u0131nda ortaya \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131 tahmin ediliyor. Bu kusurlar, kozmik sicimler ad\u0131 verilen uzun, do\u011frusal olu\u015fumlar veya d\u00fcz, kabuk benzeri \u015fekiller olarak g\u00f6r\u00fcnebiliyor.<\/p>\n

Lieu teorisini \u015f\u00f6yle a\u00e7\u0131kl\u0131yor: “Makalemdeki kabuklar, pozitif k\u00fctlenin ince bir i\u00e7 tabakas\u0131ndan ve negatif k\u00fctlenin ince bir d\u0131\u015f tabakas\u0131ndan olu\u015fur; her iki tabakan\u0131n toplam k\u00fctlesi (ki bu, k\u00fctle a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00f6l\u00e7\u00fclebilen tek \u015feydir) tam olarak s\u0131f\u0131rd\u0131r. Ancak bir y\u0131ld\u0131z bu kabu\u011fun \u00fczerine oturdu\u011funda, onu kabu\u011fun merkezine do\u011fru \u00e7eken b\u00fcy\u00fck bir k\u00fctle \u00e7ekimi kuvveti deneyimler.”<\/strong><\/em><\/p>\n

Bu durum, k\u00fctlesi olmayan fotonlar\u0131n bile b\u00fcy\u00fck astronomik varl\u0131klar nedeniyle yer\u00e7ekimi ya\u015famas\u0131na benziyor. Bunun nedeni, yer\u00e7ekiminin uzay\u0131 ve zaman\u0131 b\u00fckmesi, k\u00fctleye sahip olsun veya olmas\u0131n e\u011frilik i\u00e7indeki her \u015feyle etkile\u015fime girmesidir.<\/p>\n

I\u015f\u0131k, b\u00fcy\u00fck bir astronomik nesneden ge\u00e7ti\u011finde, d\u00fcz gitmek yerine, uzay-zaman e\u011frili\u011fi boyunca hareket ederken b\u00fck\u00fcl\u00fcr. Bu olguya “k\u00fctle\u00e7ekimsel b\u00fck\u00fclme (mercekleme)”<\/strong> denir. K\u00fctle\u00e7ekimsel b\u00fck\u00fclme, k\u00fctlenin varl\u0131\u011f\u0131na ve genel g\u00f6relilik taraf\u0131ndan tan\u0131mland\u0131\u011f\u0131 gibi bir nesne \u00fczerindeki k\u00fctle\u00e7ekim etkisine dair dolayl\u0131 kan\u0131t g\u00f6revi g\u00f6r\u00fcr.<\/p>\n

<\/span> Bug\u00fcne kadar, bir galaksi veya galaksi k\u00fcmesi durumunda k\u00fctle\u00e7ekimsel b\u00fck\u00fclme g\u00f6zlemlendi\u011finde, ancak g\u00f6r\u00fcn\u00fcr bir k\u00fctle olmad\u0131\u011f\u0131nda, bilim insanlar\u0131 bunun b\u00fck\u00fclmeyi karanl\u0131k madde olarak adland\u0131r\u0131lan g\u00f6r\u00fcnmez maddenin olu\u015fturdu\u011funu varsay\u0131yor. <\/figure>\n

Ancak, Lieu’ya g\u00f6re olan \u015fey, k\u00fctlesi g\u00f6r\u00fcnmeyen galaksiler ve k\u00fcmelerin bir dizi kabuk benzeri topolojik kusurdan olu\u015fmas\u0131d\u0131r.<\/strong> I\u015f\u0131k her bir kabuktan ge\u00e7erken, bu yap\u0131lar\u0131n merkezine do\u011fru hafif\u00e7e i\u00e7eri \u00e7ekilir. I\u015f\u0131k birden fazla kabuktan ge\u00e7ti\u011finde, birle\u015fik etki, b\u00fcy\u00fck miktarda karanl\u0131k maddenin etkisine benzeyen, t\u0131pk\u0131 y\u00f6r\u00fcngedeki y\u0131ld\u0131zlar\u0131n h\u0131z\u0131n\u0131n karanl\u0131k maddeden etkilendi\u011fi gibi fark edilir bir b\u00fck\u00fclmeye neden olur.<\/p>\n

\u00d6zetle yeni \u00e7al\u0131\u015fma, karanl\u0131k maddenin olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve k\u00fctle\u00e7ekimsel b\u00fck\u00fclmenin tamamen topolojik kusurlar\u0131n sonucu olu\u015ftu\u011funu iddia ediyor.<\/p>\n

Lieu, evrendeki faz ge\u00e7i\u015finin hangi kesin bi\u00e7iminin bu t\u00fcr topolojik kusurlara yol a\u00e7abilece\u011finin \u015fu anda belirsiz oldu\u011funu s\u00f6yl\u00fcyor.\u00a0 Ayr\u0131ca, mevcut teorinin karanl\u0131k madde hipotezini tek ba\u015f\u0131na \u00e7\u00fcr\u00fctemeyece\u011fini, <\/strong>ilgin\u00e7 bir matematiksel egzersiz oldu\u011funu belirtiyor. Son olarak \u00e7al\u0131\u015fman\u0131n, k\u00fctle olmadan k\u00fctle\u00e7ekiminin var olabilece\u011finin ilk kan\u0131t\u0131 <\/strong>oldu\u011funu ekliyor.<\/p>\n\n

Kaynak\u00a0 :\u00a0https:\/\/www.donanimhaber.com\/karanlik-madde-gercek-olmayabilir–183239<\/span><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Genel g\u00f6relilik teorisine g\u00f6re, bir galaksinin k\u00fctle \u00e7ekimi taraf\u0131ndan bir arada tutulabilmesi i\u00e7in belli bir k\u00fctleye sahip olmas\u0131 gerekiyor.\u00a0 Ancak bilim insanlar\u0131 evrendeki bir\u00e7ok galakside yeterli miktarda g\u00f6r\u00fcn\u00fcr k\u00fctlenin olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 tespit …<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":108926,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[8],"tags":[7188,748,7187,6099,7186],"class_list":["post-108925","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-teknoloji","tag-cekim","tag-galaksi","tag-kabuk","tag-karanlik-madde","tag-kutle"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/kamucalisani.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/108925","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/kamucalisani.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/kamucalisani.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kamucalisani.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kamucalisani.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=108925"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/kamucalisani.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/108925\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":108929,"href":"https:\/\/kamucalisani.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/108925\/revisions\/108929"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kamucalisani.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/108926"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/kamucalisani.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=108925"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/kamucalisani.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=108925"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/kamucalisani.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=108925"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}