{"id":112906,"date":"2025-05-17T02:24:07","date_gmt":"2025-05-17T02:24:07","guid":{"rendered":"https:\/\/kamucalisani.net\/?p=112906"},"modified":"2025-05-17T02:24:07","modified_gmt":"2025-05-17T02:24:07","slug":"sinirlari-bukuyor-erken-evrenin-en-hizli-buyuyen-kara-deligi-kesfedildi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/kamucalisani.net\/index.php\/2025\/05\/17\/sinirlari-bukuyor-erken-evrenin-en-hizli-buyuyen-kara-deligi-kesfedildi\/","title":{"rendered":"S\u0131n\u0131rlar\u0131 b\u00fck\u00fcyor! Erken evrenin en h\u0131zl\u0131 b\u00fcy\u00fcyen kara deli\u011fi ke\u015ffedildi"},"content":{"rendered":"<p><figure> <span> <img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/kamucalisani.net\/wp-content\/uploads\/2025\/05\/sinirlari-bukuyor-erken-evrenin-en-hizli-buyuyen-kara-deligi-kesfedildi-0-GJYRnnNk.jpg\"\/> <\/span> Bilim insanlar\u0131, B\u00fcy\u00fck Patlama\u2019dan (Big Bang) sadece 1,5 milyar y\u0131l sonra var olan ve ola\u011fan\u00fcst\u00fc h\u0131zl\u0131 b\u00fcy\u00fcyen bir kara delik ke\u015ffetti. &#8220;LID-568&#8221; ad\u0131 verilen bu kara delik, 7,2 milyon G\u00fcne\u015f k\u00fctlesine sahip ve maddey, \u00a0Eddington s\u0131n\u0131r\u0131n\u0131n onlarca kat\u0131 h\u0131zla i\u00e7ine \u00e7ekiyor. Bu ke\u015fif, evrendeki s\u00fcper k\u00fctleli kara deliklerin nas\u0131l olu\u015ftu\u011funu anlamak a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00f6nemli bir ad\u0131m olarak g\u00f6r\u00fcl\u00fcyor. <\/figure>\n<p>Bilmeyenler i\u00e7in Eddington s\u0131n\u0131r\u0131, astronomi ve astrofizikte, bir y\u0131ld\u0131z veya ba\u015fka bir g\u00f6k cisminin k\u00fctle \u00e7ekimi ile radyasyon bas\u0131nc\u0131 aras\u0131ndaki dengeyi ifade eder. Bu s\u0131n\u0131r, ad\u0131n\u0131 \u0130ngiliz astrofizik\u00e7i Sir Arthur Eddington\u2019dan al\u0131yor. Kara delikler i\u00e7in Eddington s\u0131n\u0131r\u0131, kara deli\u011fin madde biriktirme h\u0131z\u0131n\u0131 belirleyen \u00f6nemli bir s\u0131n\u0131rlay\u0131c\u0131 konumunda.<\/p>\n<p>Eddington s\u0131n\u0131r\u0131 Kara delikler bilindi\u011fi \u00fczere \u00e7evresindeki gaz ve maddeyi \u00e7ekerek b\u00fcy\u00fcr; ancak, maddelerin h\u0131zla kara deli\u011fe d\u00fc\u015fmesi s\u0131ras\u0131nda yo\u011fun bir radyasyon da a\u00e7\u0131\u011fa \u00e7\u0131kar. Eddington s\u0131n\u0131r\u0131, bu radyasyonun bas\u0131nc\u0131n\u0131n kara deli\u011fin k\u00fctle \u00e7ekimini dengeleyece\u011fi noktay\u0131 ifade eder. Bu s\u0131n\u0131r a\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda, radyasyon bas\u0131nc\u0131 o kadar y\u00fcksek olur ki, yeni madde kara deli\u011fe do\u011fru \u00e7ekilmek yerine d\u0131\u015fa do\u011fru itilir.<\/p>\n<p><b>Eddington s\u0131n\u0131r\u0131n\u0131n 40 kat\u0131 h\u0131z\u0131nda madde yutuyor<\/b><\/p>\n<figure> <span> <img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/kamucalisani.net\/wp-content\/uploads\/2025\/05\/sinirlari-bukuyor-erken-evrenin-en-hizli-buyuyen-kara-deligi-kesfedildi-1-hch5x5QI.jpg\"\/> <\/span> \u00a0Ancak ilgin\u00e7 bir \u015fekilde LID-568 adl\u0131 kara delik, bu dengeyi a\u015farak maddeyi \u00e7ok daha h\u0131zl\u0131 bir \u015fekilde, s\u0131n\u0131r\u0131n tam 40 kat\u0131 h\u0131zla t\u00fcketiyor. <\/figure>\n<p>\u00a0Bu h\u0131zla b\u00fcy\u00fcyen kara delik, <strong>James Webb Uzay Teleskobu<\/strong> taraf\u0131ndan eski veriler \u00fczerinde y\u00fcr\u00fct\u00fclen bir ara\u015ft\u0131rmada galaksi \u00f6rnekleri aras\u0131nda tespit edildi. Bu galaksiler, optik ve yak\u0131n k\u0131z\u0131l\u00f6tesi spektrumda g\u00f6r\u00fcnmezken, X-\u0131\u015f\u0131n\u0131 spektrumunda olduk\u00e7a parlak \u015fekilde g\u00f6zlemlenebiliyor. Webb\u2019in benzersiz k\u0131z\u0131l\u00f6tesi alg\u0131lama g\u00fcc\u00fc sayesinde bu s\u00f6n\u00fck nesneler g\u00f6zlemlenebildi. Yap\u0131lan g\u00f6zlemlerde LID-568, yo\u011fun X-\u0131\u015f\u0131n\u0131 yay\u0131l\u0131m\u0131 ile dikkat \u00e7ekti.<\/p>\n<p>LID-568\u2019in tam konumunu tespit etmek, geleneksel X-\u0131\u015f\u0131n\u0131 g\u00f6zlemleri ile m\u00fcmk\u00fcn olmad\u0131\u011f\u0131ndan Webb&#8217;in NIRSpec cihaz\u0131ndaki t\u00fcmle\u015fik alan spektrograf\u0131 kullan\u0131ld\u0131. Ara\u015ft\u0131rmada yer alan Dr. Emanuele Farina<em>, \u201cSoluk do\u011fas\u0131 nedeniyle, LID-568&#8217;in tespiti Webb olmadan imkans\u0131z olurdu\u201d<\/em> dedi.<\/p>\n<p><b>S\u00fcper k\u00fctleli kara delikleri anlamam\u0131z i\u00e7in \u00f6nemli<\/b><\/p>\n<p>Bu ola\u011fan\u00fcst\u00fc ke\u015fif, s\u00fcper k\u00fctleli kara deliklerin k\u00fc\u00e7\u00fck kara delik &#8220;tohumlar\u0131ndan&#8221; nas\u0131l b\u00fcy\u00fcd\u00fc\u011f\u00fcne dair yeni ipu\u00e7lar\u0131 sa\u011fl\u0131yor. Uluslararas\u0131 Gemini G\u00f6zlemevi\u2019nden Dr. Hyewon Suh, bu ke\u015ffi \u015fu \u015fekilde de\u011ferlendirdi: <em>\u201cEddington s\u0131n\u0131r\u0131n\u0131 a\u015farak b\u00fcy\u00fcyen bir kara deli\u011fin ke\u015ffi, kara deli\u011fin ister hafif ister a\u011f\u0131r bir tohumdan ba\u015flam\u0131\u015f olsun, k\u00fctlesinin b\u00fcy\u00fck bir b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fc tek bir h\u0131zl\u0131 beslenme s\u00fcrecinde kazanabilece\u011fini g\u00f6steriyor.\u201d<\/em><\/p>\n<p>LID-568\u2019in sahip oldu\u011fu g\u00fc\u00e7l\u00fc enerji \u00e7\u0131k\u0131\u015flar\u0131n\u0131n, a\u015f\u0131r\u0131 emilim sonucu olu\u015fan enerjiyi serbest b\u0131rakarak sistemin a\u015f\u0131r\u0131 dengesiz hale gelmesini engelleyebilece\u011fi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcl\u00fcyor. Bilim insanlar\u0131, kara deliklerin Eddington s\u0131n\u0131r\u0131n\u0131 nas\u0131l a\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131 anlamak i\u00e7in gelecekte Webb ile ek g\u00f6zlemler yapmay\u0131 planl\u0131yor.<\/p>\n\n<p>Kaynak\u00a0 :\u00a0<span style=\"background-color: rgb(255, 249, 236); color: rgb(55, 58, 60); font-size: 14px;\">https:\/\/www.donanimhaber.com\/erken-evrenin-en-hizli-buyuyen-kara-deligi-kesfedildi&#8211;183877<\/span><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Bilim insanlar\u0131, B\u00fcy\u00fck Patlama\u2019dan (Big Bang) sadece 1,5 milyar y\u0131l sonra var olan ve ola\u011fan\u00fcst\u00fc h\u0131zl\u0131 b\u00fcy\u00fcyen bir kara delik ke\u015ffetti. &#8220;LID-568&#8221; ad\u0131 verilen bu kara delik, 7,2 milyon G\u00fcne\u015f k\u00fctlesine sahip ve maddey, \u00a0Eddington s\u0131n\u0131r\u0131n\u0131n onlarca &#8230;<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":112907,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[8],"tags":[658,5166,7186,7456,1278],"class_list":["post-112906","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-teknoloji","tag-kara","tag-kara-delik","tag-kutle","tag-lid-568","tag-madde"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/kamucalisani.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/112906","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/kamucalisani.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/kamucalisani.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kamucalisani.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kamucalisani.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=112906"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/kamucalisani.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/112906\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":112910,"href":"https:\/\/kamucalisani.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/112906\/revisions\/112910"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kamucalisani.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/112907"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/kamucalisani.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=112906"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/kamucalisani.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=112906"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/kamucalisani.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=112906"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}