{"id":116762,"date":"2025-05-24T10:00:17","date_gmt":"2025-05-24T10:00:17","guid":{"rendered":"https:\/\/kamucalisani.net\/?p=116762"},"modified":"2025-05-24T10:00:17","modified_gmt":"2025-05-24T10:00:17","slug":"evrenin-ilk-donemlerinde-kirmizi-canavarlar-kesfedildi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/kamucalisani.net\/index.php\/2025\/05\/24\/evrenin-ilk-donemlerinde-kirmizi-canavarlar-kesfedildi\/","title":{"rendered":"Evrenin ilk d\u00f6nemlerinde \u201cK\u0131rm\u0131z\u0131 Canavarlar\u201d ke\u015ffedildi"},"content":{"rendered":"<p><figure> <span> <img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/kamucalisani.net\/wp-content\/uploads\/2025\/05\/evrenin-ilk-donemlerinde-kirmizi-canavarlar-kesfedildi-0-QAPFkUHu.jpg\"\/> <\/span> <strong>James Webb Uzay Teleskobu <\/strong>(JWST), evrenin erken d\u00f6nemine dair al\u0131\u015f\u0131lm\u0131\u015f t\u00fcm anlay\u0131\u015flar\u0131 yerle bir ediyor. \u0130svi\u00e7re\u2019deki Cenevre \u00dcniversitesi liderli\u011finde ger\u00e7ekle\u015ftirilen yeni bir \u00e7al\u0131\u015fmada bilim insanlar\u0131, <strong>B\u00fcy\u00fck Patlama<\/strong>\u2019dan yaln\u0131zca <strong>1 milyar y\u0131l sonra<\/strong> var olan ve neredeyse Samanyolu b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fcnde olan <strong>\u00fc\u00e7 devasa galaksi<\/strong> ke\u015ffetti. Bu galaksiler, k\u0131rm\u0131z\u0131 tonlar\u0131ndaki g\u00f6r\u00fcnt\u00fcleri nedeniyle &#8220;<strong>K\u0131rm\u0131z\u0131 Canavarlar<\/strong>&#8221; olarak adland\u0131r\u0131ld\u0131. <\/figure>\n<p><b>JWST bildiklerimizi de\u011fi\u015ftirdi<\/b><\/p>\n<p>Bilim insanlar\u0131 olduk\u00e7a uzunca bir zamand\u0131r galaksi olu\u015fumunun \u00e7ok \u00f6zel bir model izledi\u011fine inand\u0131lar: kozmik gaz k\u00fcmeler halinde toplan\u0131r, y\u0131ld\u0131zlar bu k\u00fcmelerden do\u011far ve milyarlarca y\u0131l boyunca bu yap\u0131lar giderek b\u00fcy\u00fcr. Haliyle yakla\u015f\u0131k 14 milyar ya\u015f\u0131ndaki evrenimizin ilk d\u00f6nemlerine bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda, galaksilerin hen\u00fcz tam anlam\u0131yla olgunla\u015fmam\u0131\u015f, <strong>k\u00fc\u00e7\u00fck ve d\u00fc\u015f\u00fck k\u00fctleli olmalar\u0131 bekleniyordu<\/strong>.<\/p>\n<figure> <span> <img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/kamucalisani.net\/wp-content\/uploads\/2025\/05\/evrenin-ilk-donemlerinde-kirmizi-canavarlar-kesfedildi-1-9T93SALa.jpg\"\/> <\/span> Ancak bu model ve beklenti, 2021 y\u0131l\u0131nda <strong>JWST<\/strong>\u2019nin f\u0131rlat\u0131lmas\u0131yla alt\u00fcst oldu. Teleskobun elde etti\u011fi veriler, evrenin bu erken d\u00f6neminde zaten tam geli\u015fmi\u015f ve b\u00fcy\u00fck galaksilerin var oldu\u011funu g\u00f6sterdi. Bu durum, kozmoloji alan\u0131nda <strong>temel teorilerin sorgulanmas\u0131na<\/strong> <strong>yol a\u00e7t\u0131<\/strong>. <\/figure>\n<p><b>Sorumlular\u0131 kara delik de\u011fil<\/b><\/p>\n<p>Ba\u015flang\u0131\u00e7ta, bu dev galaksilerin b\u00fcy\u00fckl\u00fcklerinin ve parlakl\u0131klar\u0131n\u0131n aktif kara deliklerden kaynaklanabilece\u011fi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcl\u00fcyordu. Ancak yeni veriler, bu galaksilerin merkezlerinde <strong>aktif galaktik \u00e7ekirdekler<\/strong> (AGN) <strong>bulunmad\u0131\u011f\u0131n\u0131<\/strong> ortaya koydu. Bu da &#8220;K\u0131rm\u0131z\u0131 Canavarlar&#8221;\u0131n ola\u011fan\u00fcst\u00fc k\u00fctlelerinin ve h\u0131zl\u0131 y\u0131ld\u0131z olu\u015fum oranlar\u0131n\u0131n, do\u011frudan galaksilerin kendilerine \u00f6zg\u00fc oldu\u011funu i\u015faret ediyor. Peki bu nas\u0131l olabilir?<\/p>\n<p>Cenevre \u00dcniversitesi&#8217;ndeki (UNIGE) uluslararas\u0131 bir ekip, yeni \u00e7al\u0131\u015fmada JWST&#8217;nin FRESCO ara\u015ft\u0131rmas\u0131ndan elde edilen verileri kulland\u0131. FRESCO ara\u015ft\u0131rmas\u0131ndan elde edilen veriler, bu galaksilerin <strong>z = 5 ile z = 9<\/strong> aras\u0131nda bir <strong>k\u0131rm\u0131z\u0131ya kayma<\/strong> de\u011ferine sahip oldu\u011funu g\u00f6steriyor. Bu, \u0131\u015f\u0131klar\u0131n\u0131n <strong>B\u00fcy\u00fck Patlama\u2019dan sadece 1 ila 1,5 milyar y\u0131l sonra<\/strong> yola \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131 anlam\u0131na geliyor. K\u0131rm\u0131z\u0131ya kayma, \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131n evrenin geni\u015flemesi nedeniyle uzayarak daha uzun dalga boylar\u0131na kaymas\u0131n\u0131 ifade ediyor ve galaksilerin ya\u015f\u0131n\u0131 belirlemede kritik bir \u00f6l\u00e7\u00fct olarak kullan\u0131l\u0131yor.<\/p>\n<p>Ko\u015fullarda farkl\u0131l\u0131klar var<\/p>\n<p>Ara\u015ft\u0131rmada, galaksilerin uzakl\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve y\u0131ld\u0131z k\u00fctlelerini \u00f6l\u00e7mek i\u00e7in JWST\u2019nin Yak\u0131n K\u0131z\u0131l\u00f6tesi Kameras\u0131 (NIRCam) kullan\u0131ld\u0131. JWST\u2019nin k\u0131z\u0131l\u00f6tesi \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131 g\u00f6zlemleme kabiliyeti, kozmik toz taraf\u0131ndan gizlenen bu galaksileri detayl\u0131 bir \u015fekilde incelemeyi m\u00fcmk\u00fcn k\u0131l\u0131yor.<\/p>\n<figure> <span> <img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/kamucalisani.net\/wp-content\/uploads\/2025\/05\/evrenin-ilk-donemlerinde-kirmizi-canavarlar-kesfedildi-2-FBVScNhs.jpg\"\/> <\/span> Ekibin analiz etti\u011fi 36 b\u00fcy\u00fck k\u00fctleli kara deli\u011fin b\u00fcy\u00fck \u00e7o\u011funlu\u011funun galaksi olu\u015fum modelleriyle e\u015fle\u015fti\u011fi belirtilirken <strong>3 tanesi<\/strong> \u201c<strong>ultra-masif<\/strong>\u201d olarak kategorize edildi ve bunlar al\u0131\u015f\u0131lmad\u0131k derecede y\u00fcksek y\u0131ld\u0131z olu\u015fum oranlar\u0131na sahipti. Ara\u015ft\u0131rma ekibine g\u00f6re, bu galaksilerde y\u0131ld\u0131zlar, evrenin daha sonraki d\u00f6nemlerindeki galaksilere k\u0131yasla <strong>iki ila \u00fc\u00e7 kat daha verimli<\/strong> bir \u015fekilde olu\u015fuyor. <\/figure>\n<p>&#8220;K\u0131rm\u0131z\u0131 Canavarlar&#8221;\u0131n y\u0131ld\u0131z k\u00fctlelerinin b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fc, <strong>mevcut gaz\u0131n %50\u2019sini y\u0131ld\u0131za d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcren <\/strong>bir etkinlik oran\u0131n\u0131 gerektiriyor. Oysa ki g\u00fcn\u00fcm\u00fcz galaksilerinde bu oran genellikle %20 civar\u0131nda. Bu, erken evrenin galaksi olu\u015fumunu h\u0131zland\u0131ran <strong>farkl\u0131 ko\u015fullara sahip oldu\u011funu <\/strong>g\u00f6steriyor.<\/p>\n<p>Ara\u015ft\u0131rman\u0131n ba\u015fyazar\u0131 Mengyuan Xiao, bu ke\u015ffin erken evrenin dinamiklerini anlamada devrim yaratt\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirtiyor: <em>&#8220;Bu galaksileri daha derinlemesine incelemek, evrenin ilk d\u00f6nemlerini \u015fekillendiren ko\u015fullar hakk\u0131nda yeni bilgiler sunacak. &#8216;K\u0131rm\u0131z\u0131 Canavarlar&#8217;, erken evren d\u00f6nemlerine ili\u015fkin ara\u015ft\u0131rmalar\u0131m\u0131zda yeni bir d\u00f6nemin sadece ba\u015flang\u0131c\u0131d\u0131r.&#8221;<\/em><\/p>\n<p>JWST ve Atacama Large Millimeter Array (ALMA) gibi ileri teknoloji teleskoplarla yap\u0131lacak gelecek g\u00f6zlemler, bu devasa galaksilerin olu\u015fumunun arkas\u0131ndaki s\u0131rlar\u0131 daha da ayd\u0131nlatabilir. Daha b\u00fcy\u00fck \u00f6rneklerle yap\u0131lacak \u00e7al\u0131\u015fmalar, erken evrende bu kadar h\u0131zl\u0131 b\u00fcy\u00fcmeyi m\u00fcmk\u00fcn k\u0131lan gaz bollu\u011fu, so\u011fuma h\u0131zlar\u0131 ve di\u011fer fakt\u00f6rlere \u0131\u015f\u0131k tutabilir.<\/p>\n\n<p>Kaynak\u00a0 :\u00a0<span style=\"background-color: rgb(255, 249, 236); color: rgb(55, 58, 60); font-size: 14px;\">https:\/\/www.donanimhaber.com\/evrenin-ilk-donemlerinde-kirmizi-canavarlar-kesfedildi&#8211;184505<\/span><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>James Webb Uzay Teleskobu (JWST), evrenin erken d\u00f6nemine dair al\u0131\u015f\u0131lm\u0131\u015f t\u00fcm anlay\u0131\u015flar\u0131 yerle bir ediyor. \u0130svi\u00e7re\u2019deki Cenevre \u00dcniversitesi liderli\u011finde ger\u00e7ekle\u015ftirilen yeni bir \u00e7al\u0131\u015fmada bilim insanlar\u0131, B\u00fcy\u00fck Patlama\u2019dan yaln\u0131zca 1 milyar y\u0131l &#8230;<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":116763,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[8],"tags":[227,5028,748,7758,4085],"class_list":["post-116762","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-teknoloji","tag-arastirma","tag-evrenin","tag-galaksi","tag-jwst","tag-kirmizi"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/kamucalisani.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/116762","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/kamucalisani.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/kamucalisani.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kamucalisani.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kamucalisani.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=116762"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/kamucalisani.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/116762\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":116767,"href":"https:\/\/kamucalisani.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/116762\/revisions\/116767"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kamucalisani.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/116763"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/kamucalisani.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=116762"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/kamucalisani.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=116762"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/kamucalisani.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=116762"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}