{"id":132715,"date":"2025-10-27T14:06:14","date_gmt":"2025-10-27T14:06:14","guid":{"rendered":"https:\/\/kamucalisani.net\/?p=132715"},"modified":"2025-10-27T14:06:14","modified_gmt":"2025-10-27T14:06:14","slug":"evren-omrunun-yarisina-yaklasmis-olabilir-yeni-arastirma-buyuk-cokuse-isaret-ediyor","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/kamucalisani.net\/index.php\/2025\/10\/27\/evren-omrunun-yarisina-yaklasmis-olabilir-yeni-arastirma-buyuk-cokuse-isaret-ediyor\/","title":{"rendered":"Evren, \u00f6mr\u00fcn\u00fcn yar\u0131s\u0131na yakla\u015fm\u0131\u015f olabilir; Yeni ara\u015ft\u0131rma “b\u00fcy\u00fck \u00e7\u00f6k\u00fc\u015f”e i\u015faret ediyor"},"content":{"rendered":"

<\/span> Bilim insanlar\u0131 uzun y\u0131llar boyunca, evrenin geni\u015flemesinin durmaks\u0131z\u0131n devam edece\u011fini kabul etmi\u015fti. Albert Einstein\u2019\u0131n neredeyse 100 y\u0131l \u00f6nce ortaya att\u0131\u011f\u0131 \u201ckozmolojik sabit\u201d kavram\u0131, son 20 y\u0131ldaki g\u00f6zlemlerle birlikte pozitif bir de\u011fer alm\u0131\u015f, bu da evrenin giderek h\u0131zlanan bir \u015fekilde geni\u015fledi\u011fi fikrini g\u00fc\u00e7lendirmi\u015fti. Ancak yeni veriler, bu hik\u00e2yenin d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclenden daha dramatik bir sona do\u011fru ilerliyor olabilece\u011fini s\u00f6yl\u00fcyor. Cornell \u00dcniversitesi\u2019nden fizik\u00e7i Henry Tye<\/strong> taraf\u0131ndan yap\u0131lan son hesaplamalar, evrenin geni\u015flemesinin bir noktadan sonra duraca\u011f\u0131n\u0131, ard\u0131ndan tersine d\u00f6nerek \u201cBig Crunch\u201d (B\u00fcy\u00fck \u00c7\u00f6k\u00fc\u015f)<\/strong> ad\u0131 verilen s\u00fcre\u00e7le tek bir noktada son bulaca\u011f\u0131n\u0131 \u00f6ne s\u00fcr\u00fcyor. <\/figure>\n

Evren bug\u00fcn yakla\u015f\u0131k 13,8 milyar ya\u015f\u0131nda ve h\u00e2l\u00e2 geni\u015flemeye devam ediyor. Bu geni\u015flemenin nas\u0131l s\u00fcrece\u011fi ise kozmolojik sabit ad\u0131 verilen bir parametreye ba\u011fl\u0131. Basit\u00e7e a\u00e7\u0131klamak gerekirse, bu sabit evrenin geni\u015flemesini h\u0131zland\u0131ran ya da yava\u015flatan bir ibre gibi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclebilir. E\u011fer ibre pozitif ise evren s\u00fcrekli geni\u015flemeye devam edecek ve sonu gelmeyecek. Ancak ibre negatif olursa, evren bir noktada en b\u00fcy\u00fck boyutuna ula\u015facak, ard\u0131ndan kendi i\u00e7ine \u00e7\u00f6kmeye ba\u015flayacak ve sonunda tamamen yok olacak.\u00a0Henry Tye\u2019nin yeni modeli, ikinci senaryoya i\u015faret ediyor. Tye\u2019nin hesaplamalar\u0131na g\u00f6re evren, yakla\u015f\u0131k 11 milyar y\u0131l daha geni\u015flemeyi s\u00fcrd\u00fcrecek, ard\u0131ndan geri d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fc olmayan bir s\u00fcrece girerek yakla\u015f\u0131k 20 milyar y\u0131l sonra tamamen \u00e7\u00f6kecek.<\/strong> Tye, \u201cBu b\u00fcy\u00fck \u00e7\u00f6k\u00fc\u015f, uzay ve zaman\u0131n nihai sonunu temsil ediyor,\u201d diyor.<\/p>\n

Henry Tye, “B\u00fcy\u00fck \u00c7\u00f6k\u00fc\u015f” Hesaplamas\u0131n\u0131 Karanl\u0131k Enerji G\u00f6zlemlerine Dayand\u0131r\u0131yor<\/b><\/p>\n

B\u00fcy\u00fck \u00e7\u00f6k\u00fc\u015f teorisi ilk kez Henry Tye taraf\u0131ndan ortaya at\u0131lan bir fikir de\u011fil. Ancak Tye, bu konseptin alt\u0131n\u0131 doldurmak i\u00e7in son d\u00f6nemde elde edilen karanl\u0131k enerji verilerinden yola \u00e7\u0131k\u0131yor<\/strong>. \u015eili\u2019deki Dark Energy Survey (DES) ve Arizona\u2019daki Dark Energy Spectroscopic Instrument (DESI) taraf\u0131ndan payla\u015f\u0131lan yeni g\u00f6zlem sonu\u00e7lar\u0131, karanl\u0131k enerjinin d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc gibi sabit bir yap\u0131ya sahip olmayabilece\u011fini g\u00f6sterdi. Yani evrenin %68\u2019ini olu\u015fturan bu gizemli g\u00fc\u00e7, zaman i\u00e7inde farkl\u0131 davran\u0131\u015flar sergiliyor olabilir. Tye ve ekibi, verileri a\u00e7\u0131klamak i\u00e7in son derece d\u00fc\u015f\u00fck k\u00fctleli, varsay\u0131msal bir par\u00e7ac\u0131k i\u00e7eren yeni bir model \u00f6neriyor. Bu model, karanl\u0131k enerjinin evrenin ilk d\u00f6nemlerinde adeta sabit gibi davrand\u0131\u011f\u0131n\u0131, ancak bug\u00fcn bu etkinin de\u011fi\u015fmeye ba\u015flad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6steriyor. Bu de\u011fi\u015fim, kozmolojik sabitin hesaplad\u0131\u011f\u0131m\u0131z de\u011ferini negatif tarafa \u00e7ekiyor ve \u201cb\u00fcy\u00fck \u00e7\u00f6k\u00fc\u015f\u201d ihtimalini matematiksel olarak g\u00fc\u00e7lendiriyor.<\/strong><\/p>\n

Tye\u2019nin Journal of Cosmology and Astroparticle Physics dergisinde yay\u0131mlanan \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131, \u015fimdiden kozmoloji toplulu\u011funda tart\u0131\u015fma yaratm\u0131\u015f durumda. \u00c7\u00fcnk\u00fc ilk kez bu kadar kapsaml\u0131 g\u00f6zlem verisi, evrende sonsuz geni\u015fleme yerine sonlu bir ya\u015fam s\u00fcresi olabilece\u011fini i\u015faret ediyor. \u00d6n\u00fcm\u00fczdeki y\u0131llarda DESI\u2019nin \u00f6l\u00e7\u00fcmlerine ek olarak, Euclid uzay teleskobu, SPHEREx g\u00f6revi ve Vera Rubin G\u00f6zlemevi gibi projeler de devreye girecek. Bu nedenle bilim insanlar\u0131, evrenin kaderine dair \u00e7ok daha net verilere yak\u0131n zamanda ula\u015fmay\u0131 bekliyor.<\/p>\n

Bilim insanlar\u0131n\u0131n elindeki veriler elbette h\u00e2l\u00e2 kesin de\u011fil. Ancak mevcut tablo \u015fu noktada birle\u015fiyor: Evrenin sonu art\u0131k matematiksel olarak hesaplanabilir bir olas\u0131l\u0131k. Karanl\u0131k enerji sabit de\u011filse, sonsuz geni\u015fleme senaryosu zay\u0131fl\u0131yor ve \u201cB\u00fcy\u00fck \u00c7\u00f6k\u00fc\u015f\u201d, modern kozmolojinin yeniden masaya koymak zorunda oldu\u011fu g\u00fc\u00e7l\u00fc bir aday h\u00e2line geliyor. Henry Tye, yap\u0131lan hesaplamalar\u0131n \u00f6nemini \u015fu d\u00fc\u015f\u00fcnceyle \u00f6zetliyor: \u201cEvrenin bir ba\u015flang\u0131c\u0131 oldu\u011funu art\u0131k biliyoruz. \u015eimdi, bir sonu olup olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 anlama a\u015famas\u0131nday\u0131z.\u201d<\/strong><\/p>\n\n

Kaynak\u00a0 :\u00a0https:\/\/www.donanimhaber.com\/yeni-arastirmaya-gore-evren-buyuk-cokuse-dogru-ilerliyor–197824<\/span><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Bilim insanlar\u0131 uzun y\u0131llar boyunca, evrenin geni\u015flemesinin durmaks\u0131z\u0131n devam edece\u011fini kabul etmi\u015fti. Albert Einstein\u2019\u0131n neredeyse 100 y\u0131l \u00f6nce ortaya att\u0131\u011f\u0131 \u201ckozmolojik sabit\u201d kavram\u0131, son 20 y\u0131ldaki g\u00f6zlemlerle birlikte pozitif bir de\u011fer alm\u0131\u015f …<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":132716,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[8],"tags":[8884,5028,8883,3115,3095],"class_list":["post-132715","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-teknoloji","tag-buyuk-cokus","tag-evrenin","tag-genisleme","tag-sabit","tag-veriler"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/kamucalisani.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/132715","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/kamucalisani.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/kamucalisani.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kamucalisani.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kamucalisani.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=132715"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/kamucalisani.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/132715\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":132718,"href":"https:\/\/kamucalisani.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/132715\/revisions\/132718"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kamucalisani.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/132716"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/kamucalisani.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=132715"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/kamucalisani.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=132715"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/kamucalisani.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=132715"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}