{"id":64800,"date":"2024-07-15T10:00:07","date_gmt":"2024-07-15T10:00:07","guid":{"rendered":"https:\/\/kamucalisani.net\/?p=64800"},"modified":"2024-07-15T10:00:07","modified_gmt":"2024-07-15T10:00:07","slug":"turksat-6anin-futuristik-iyon-motoru-hale-1500","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/kamucalisani.net\/index.php\/2024\/07\/15\/turksat-6anin-futuristik-iyon-motoru-hale-1500\/","title":{"rendered":"T\u00fcrksat 6A’n\u0131n f\u00fct\u00fcristik iyon motoru: HALE-1500"},"content":{"rendered":"

<\/span> T\u00fcrksat 6A<\/strong>, y\u00fczde 80’in \u00fczerindeki yerlilik oran\u0131yla birlikte 9 Temmuz tarihinde f\u0131rlat\u0131ld\u0131 ve y\u00f6r\u00fcngeye ula\u015ft\u0131. K\u0131sa bir s\u00fcre \u00f6nce ise T\u00fcrksat 6A, 82 dakika s\u00fcren ilk itki ate\u015flemesini ba\u015far\u0131yla tamamlayarak y\u00f6r\u00fcnge y\u00fckseltme manevras\u0131n\u0131 yapt\u0131. Uydunun hareketi ise T\u00dcB\u0130TAK UZAY<\/strong> taraf\u0131ndan HALE-1500 motoru <\/strong>ile yap\u0131ld\u0131. Peki HALE-1500 nedir ve neden bu kadar \u00f6zel? <\/figure>\n

Uzay ara\u00e7lar\u0131nda birden fazla tahrik kullan\u0131l\u0131yor. Bunlardan birisi olan Hall etkili itki motoru <\/strong>(HET), itici gaz\u0131n bir elektrik alan\u0131 taraf\u0131ndan h\u0131zland\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131 iyon itici t\u00fcr\u00fcnde bir motor. Edwin Hall’un ke\u015ffine dayanan Hall-etkili iticiler, asl\u0131nda filmlerde g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz motorlar\u0131n ger\u00e7e\u011fe d\u00f6n\u00fc\u015fm\u00fc\u015f halleri<\/strong>. 1971’den beri 240’tan fazla itici uzayda u\u00e7u\u015f yapan motorlar \u015fimdiye kadar y\u00fczde 100 ba\u015far\u0131 oran\u0131na sahip oldu. \u00d6rne\u011fin SpaceX’in Starlink uydular\u0131nda bu Hall iticileri kullan\u0131l\u0131yor. Asl\u0131nda eski bir teknoloji olsa da hen\u00fcz son on y\u0131llarda \u00fczerinde durulmaya ba\u015flanan bir teknoloji oldu\u011funu da belirtelim.<\/p>\n

Hall etkili itki nedir? Nas\u0131l \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor?<\/b><\/p>\n

Hall etkili itki<\/strong> motorlar\u0131nda silindir bi\u00e7iminde bir ucu kapal\u0131 di\u011fer ucu a\u00e7\u0131k bir plazma odas\u0131 bulunuyor. Plazma odas\u0131n\u0131n kapal\u0131 ucunun merkezinde halka bi\u00e7iminde bir anot yer al\u0131yor. Y\u00fcksek enerjili elektronlar\u0131 olu\u015fturan katot, plazma odas\u0131n\u0131n d\u0131\u015f\u0131na konumland\u0131r\u0131l\u0131yor. Plazma odas\u0131n\u0131n merkezinde ve etraf\u0131nda ise manyetik alan olu\u015fturan m\u0131knat\u0131slar bulunuyor.<\/p>\n

<\/span> Bu iticilerde ilk olarak anot ve katot<\/strong> aras\u0131na bir y\u00fcksek gerilim uygulan\u0131yor. Anot, bir gaz ak\u0131\u015f\u0131n\u0131 (genellikle ksenon) iyonize<\/strong> ediyor, yani gaz molek\u00fcllerini pozitif y\u00fckl\u00fc iyonlara ve serbest elektronlara ayr\u0131\u015ft\u0131r\u0131yor. M\u0131knat\u0131slar ile olu\u015fturulan manyetik alan<\/strong>, elektronlar\u0131 anottan katoda do\u011fru d\u00fcz bir \u00e7izgide hareket etmek yerine bir spiral yol izleyecek \u015fekilde y\u00f6nlendiriyor. Elektronlar, manyetik alan\u0131n etkisiyle anottan katoda do\u011fru hareket ederken bir Lorentz kuvveti<\/strong> ile kar\u015f\u0131la\u015f\u0131rlar. Bu, Hall etkisi olarak bilinir. Bu kuvvet, elektronlar\u0131n hareketini bir dairesel y\u00f6r\u00fcngeye zorlar ve bu y\u00f6r\u00fcngede dolan\u0131rken anot b\u00f6lgesindeki plazman\u0131n i\u00e7inde kalmalar\u0131n\u0131 sa\u011flar. <\/figure>\n

Elektronlar spiral bir yol izleyerek hareket ederken, pozitif y\u00fckl\u00fc iyonlar ise do\u011frudan anottan katoda do\u011fru h\u0131zlan\u0131yor. Bu iyonlar, iticinin egzozundan y\u00fcksek h\u0131zda \u00e7\u0131karak Newton\u2019un \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc yasas\u0131na g\u00f6re (etki-tepki) bir itme kuvveti olu\u015fturuyor. Bu kuvvet de uzay arac\u0131n\u0131n hareket etmesini sa\u011flar.<\/p>\n

T\u00dcB\u0130TAK HALE-1500<\/b><\/p>\n

T\u00dcB\u0130TAK UZAY<\/strong>, taraf\u0131ndan birka\u00e7 y\u0131ld\u0131r \u00fczerinde \u00e7al\u0131\u015f\u0131lan Hall Etkili \u0130tki Motoru Geli\u015ftirme Altyap\u0131 Projesi<\/strong> (HALE) ile telekom\u00fcnikasyon ve yer g\u00f6zlem uydular\u0131n\u0131n itki sistemlerinin \u00fcretilmesi ama\u00e7lan\u0131yordu. T\u00fcrksat 6A uydusunda ise bu projeden \u00e7\u0131kan HALE-1500 <\/strong>itki motoru kullan\u0131l\u0131yor. HALE-1500, T\u00fcrksat 6A i\u00e7in asgari olarak 70 milinewton<\/strong> (mN) itki \u00fcretebiliyor. Motor, \u00f6zg\u00fcl olarak 1.500 saniye <\/strong>itki sa\u011fl\u0131yor ve y\u00fczde 45<\/strong> verimlilikte \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor. Verimlilik di\u011fer Hall iticiler ile benzer seviyede. Ancak daha geli\u015fmi\u015f tasar\u0131mlarda y\u00fczde 75 seviyelerine de ula\u015f\u0131lm\u0131\u015f durumda. Motor, ksenon (xenon), kripton ve argon gazlar\u0131yla \u00e7al\u0131\u015fabiliyor.<\/p>\n

<\/span> Kimyasal roket motorlar\u0131nda kimyasal tepkime sonucu roketten d\u0131\u015far\u0131 at\u0131lan maddeler ile itki sa\u011flan\u0131rken elektrikli itki motorlar\u0131nda ise motordan d\u0131\u015far\u0131 at\u0131lan maddeler elektrik enerjisi kullan\u0131larak h\u0131zland\u0131r\u0131larak itki sa\u011flan\u0131yor. \u0130htiya\u00e7 duyulan elektrik enerjisi g\u00fcne\u015f panellerinden kar\u015f\u0131lanabiliyor. Elektrikli itki motorlar\u0131 kimyasal roket motorlar\u0131na k\u0131yasla \u00e7ok daha az yak\u0131t kullanarak ayn\u0131 miktarda itki olu\u015fturabiliyor. <\/figure>\n

\u00d6te yandan bu motorlar D\u00fcnya’dan f\u0131rlatma yapmak ve y\u00fczeyde kullanmak i\u00e7in uygun de\u011fil. <\/strong>Zira D\u00fcnya \u015fartlar\u0131nda \u00e7ok k\u0131sa s\u00fcrede \u00e7ok fazla miktarda itki olu\u015fturulmas\u0131 gerekiyor. Ancak uzayda uzun s\u00fcreli itki \u00fcretmek i\u00e7in Hall etkili elektrik motorlar\u0131 veya do\u011frudan iyon itki motorlar daha elveri\u015fli. Bu elektrik itki motorlar\u0131 ile yava\u015f yava\u015f ancak uzun s\u00fcrelerde itki sa\u011flanabilir. T\u00fcrkiye’nin Ay program\u0131 hedefleri ve tak\u0131m uydu projeleri bulunuyor. T\u00fcbitak taraf\u0131ndan geli\u015ftirilen Hall etkili motorlar bu g\u00f6revlere b\u00fcy\u00fck katk\u0131lar sa\u011flayabilir.<\/p>\n

T\u00fcbitak HALE-1500 \u00f6zellikleri<\/b><\/p>\n

    \n
  • 1.500 W a kadar nominal g\u00fc\u00e7<\/li>\n
  • Asgari 70 mN itki<\/li>\n
  • Asgari 1.500 saniye \u00f6zg\u00fcl itki<\/li>\n
  • Asgari % 45 verim<\/li>\n
  • Azami 35 derece kuyruk gaz\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131 (toplam azami 70 derece)<\/li>\n
  • 250-300 V anot gerilimi<\/li>\n
  • 3-5,5 A anot ak\u0131m\u0131<\/li>\n
  • 4,5 kg k\u00fctle<\/li>\n
  • Yak\u0131t olarak Xenon, Kripton ve Argon gazlar\u0131 ile \u00e7al\u0131\u015fabilmekte.<\/li>\n<\/ul>\n

    Kaynak\u00a0 :\u00a0https:\/\/www.donanimhaber.com\/turksat-6a-nin-futuristik-iyon-motoru-hale-1500–179355<\/span><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

    T\u00fcrksat 6A, y\u00fczde 80’in \u00fczerindeki yerlilik oran\u0131yla birlikte 9 Temmuz tarihinde f\u0131rlat\u0131ld\u0131 ve y\u00f6r\u00fcngeye ula\u015ft\u0131. K\u0131sa bir s\u00fcre \u00f6nce ise T\u00fcrksat 6A, 82 dakika s\u00fcren ilk itki ate\u015flemesini ba\u015far\u0131yla tamamlayarak y\u00f6r\u00fcnge y\u00fckseltme manevras\u0131n\u0131 yapt\u0131 …<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":64801,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[8],"tags":[412,3292,3291,2637,1032],"class_list":["post-64800","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-teknoloji","tag-elektrik","tag-hall","tag-itici","tag-iyon","tag-uzay"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/kamucalisani.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/64800","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/kamucalisani.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/kamucalisani.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kamucalisani.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kamucalisani.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=64800"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/kamucalisani.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/64800\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":64805,"href":"https:\/\/kamucalisani.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/64800\/revisions\/64805"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kamucalisani.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/64801"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/kamucalisani.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=64800"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/kamucalisani.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=64800"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/kamucalisani.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=64800"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}