{"id":82082,"date":"2024-08-17T05:48:06","date_gmt":"2024-08-17T05:48:06","guid":{"rendered":"https:\/\/kamucalisani.net\/?p=82082"},"modified":"2024-08-17T05:48:06","modified_gmt":"2024-08-17T05:48:06","slug":"dunyanin-en-guclu-uzay-teleskobu-ile-evrenin-genisleme-hizi-olculuyor","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/kamucalisani.net\/index.php\/2024\/08\/17\/dunyanin-en-guclu-uzay-teleskobu-ile-evrenin-genisleme-hizi-olculuyor\/","title":{"rendered":"D\u00fcnyan\u0131n en g\u00fc\u00e7l\u00fc uzay teleskobu ile evrenin geni\u015fleme h\u0131z\u0131 \u00f6l\u00e7\u00fcl\u00fcyor"},"content":{"rendered":"<p>\n<figure> <span> <img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/kamucalisani.net\/wp-content\/uploads\/2024\/08\/dunyanin-en-guclu-uzay-teleskobu-ile-evrenin-genisleme-hizi-olculuyor-0-1hlLCazk.jpg\"\/> <\/span> <\/figure>\n<\/p>\n<p>NASA&#8217;n\u0131n <strong>James Webb Uzay Teleskobu<\/strong>, bilim insanlar\u0131na evrenin s\u0131rlar\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131\u011fa \u00e7\u0131karma konusunda e\u015fi g\u00f6r\u00fclmemi\u015f f\u0131rsatlar sunmaya devam ediliyor. Kara delik birle\u015fimlerinden protoplanet disklerine kadar pek \u00e7ok konuda derinlemesine veri sa\u011flayan bu teleskop, \u015fimdi de <strong>evrenin geni\u015fleme h\u0131z\u0131n\u0131<\/strong> her zamankinden daha hassas bir \u015fekilde \u00f6l\u00e7meye yard\u0131mc\u0131 olacak. Bu \u00e7al\u0131\u015fma, &#8220;<strong>Hubble gerilimi<\/strong>&#8221; olarak bilinen problemi \u00e7\u00f6zebilir ve bu gerilimin <strong>asl\u0131nda<\/strong> <strong>var olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 kan\u0131tlayabilir<\/strong>.<\/p>\n<p><b>Hubble gerilimi ortadan kalkabilir<\/b><\/p>\n<p>Evrenin geni\u015flemekte oldu\u011funu neredeyse bir as\u0131rd\u0131r biliyoruz. 1929 y\u0131l\u0131nda astronom <strong>Edwin Hubble<\/strong>, daha uzak nesnelerin bizden daha h\u0131zl\u0131 uzakla\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131 ke\u015ffetti\u011finden beri, bilim insanlar\u0131 bu geni\u015fleme h\u0131z\u0131n\u0131, yani <strong>Hubble sabitini<\/strong>, tam olarak belirlemekte zorluk \u00e7ekiyor. Bu de\u011fer, evrenin toplam ya\u015f\u0131 ve zaman i\u00e7indeki evrimi \u00fczerinde b\u00fcy\u00fck etkilere sahip. Bug\u00fcne kadar elde edilen sonu\u00e7lar dramatik bir \u015fekilde farkl\u0131 g\u00f6r\u00fcnmese de, bu k\u00fc\u00e7\u00fck farklar milyarlarca \u0131\u015f\u0131k y\u0131l\u0131 boyunca de\u011ferlendirildi\u011finde, astronomik anlamda b\u00fcy\u00fck sonu\u00e7lar do\u011furabiliyor.<\/p>\n<figure> <span> <img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/kamucalisani.net\/wp-content\/uploads\/2024\/08\/dunyanin-en-guclu-uzay-teleskobu-ile-evrenin-genisleme-hizi-olculuyor-1-hnRES7xr.jpg\"\/> <\/span> Chicago \u00dcniversitesi&#8217;nden kozmolog Wendy Freedman liderli\u011findeki ekip, James Webb Teleskobu\u2019ndan elde edilen verileri analiz ederek Hubble gerilimini \u00e7\u00f6zme amac\u0131 ta\u015f\u0131yan bir \u00e7al\u0131\u015fma y\u00fcr\u00fctt\u00fc. Ekip, teleskop verilerini kullanarak evrenin geni\u015fleme h\u0131z\u0131n\u0131 daha \u00f6nce hi\u00e7 olmad\u0131\u011f\u0131 kadar hassas bir \u015fekilde \u00f6l\u00e7meyi ama\u00e7l\u0131yordu. \u00d6zellikle <strong>kozmik mikrodalga arka plan \u0131\u015f\u0131mas\u0131<\/strong> analizlerine g\u00f6re <strong>belirlenen<\/strong><strong>megaparsek ba\u015f\u0131na saniyede 67,4 kilometrelik Hubble sabiti<\/strong>, yak\u0131ndaki galaksilerin parlakl\u0131\u011f\u0131na dayal\u0131 hesaplamalarda megaparsek ba\u015f\u0131na <strong>saniyede 74 kilometre olarak \u00e7\u0131k\u0131yor<\/strong> olmas\u0131 bir \u015feylerde sorun oldu\u011funa i\u015faret ediyor. Bu fark, Hubble geriliminin temelini olu\u015fturuyor. <\/figure>\n<p><b>\u00dc\u00e7 farkl\u0131 y\u00f6ntemde ayn\u0131 sonuca ula\u015f\u0131ld\u0131<\/b><\/p>\n<figure> <span> <img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/kamucalisani.net\/wp-content\/uploads\/2024\/08\/dunyanin-en-guclu-uzay-teleskobu-ile-evrenin-genisleme-hizi-olculuyor-2-pRaxV71N.jpg\"\/> <\/span> <strong>Freedman\u2019\u0131n ekibi<\/strong>, 10 yak\u0131n galaksi \u00fczerinde yapt\u0131\u011f\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmada Hubble sabitini <strong>\u00fc\u00e7 farkl\u0131<\/strong> <strong>y\u00f6ntemle<\/strong> belirledi. Ekip ilk olarak, parlakl\u0131klar\u0131 tahmin edilebilir bir d\u00fczende de\u011fi\u015fen Cepheid de\u011fi\u015fken y\u0131ld\u0131zlar\u0131n\u0131n uzakl\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u00f6l\u00e7t\u00fcler. Ard\u0131ndan, k\u0131rm\u0131z\u0131 dev y\u0131ld\u0131zlar\u0131n maksimum parlakl\u0131\u011f\u0131na dayanan \u201ck\u0131rm\u0131z\u0131 dev dal\u0131n\u0131n ucu\u201d (TRGB) mesafe g\u00f6stergesini kulland\u0131lar. \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc ve en yeni y\u00f6ntem ise karbon y\u0131ld\u0131zlar\u0131 olarak adland\u0131r\u0131lan ve yak\u0131n k\u0131z\u0131l\u00f6tesi \u0131\u015f\u0131k spektrumunda tutarl\u0131 renk ve parlakl\u0131klara sahip olan bir y\u0131ld\u0131z t\u00fcr\u00fcn\u00fc kullan\u0131yor. Yeni analiz, ayn\u0131 galaksiler i\u00e7inde \u00fc\u00e7 y\u00f6ntemi de ayn\u0131 anda kullanan ilk analiz olma \u00f6zelli\u011fini ta\u015f\u0131yor. \u00dc\u00e7 y\u00f6ntem de ayn\u0131 sonucu verdi: <strong>megaparsek ba\u015f\u0131na saniyede 70 kilometre<\/strong>. <\/figure>\n<p>Wendy Freedman\u2019a g\u00f6re \u00fc\u00e7 farkl\u0131 y\u0131ld\u0131z t\u00fcr\u00fcnden elde edilen bu uyum, do\u011fru yolda olduklar\u0131n\u0131n bir g\u00f6stergesi. Bu de\u011fer, kozmik mikrodalga arka plan hesaplamas\u0131n\u0131n hata pay\u0131 i\u00e7inde yer al\u0131yor. Bu da, \u00f6nceki analizlerdeki y\u00fcksek de\u011ferlerin s\u0131n\u0131rl\u0131 veri nedeniyle ortaya \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131n\u0131, ancak Webb\u2019in keskin k\u0131z\u0131l\u00f6tesi g\u00f6zlerinin daha do\u011fru \u00f6l\u00e7\u00fcmler yapabildi\u011fini g\u00f6steriyor.<\/p>\n<p>Hubble gerilimi tamamen ortadan kalkm\u0131\u015f de\u011fil. \u00c7al\u0131\u015fma hen\u00fcz hakem de\u011ferlendirmesinden ge\u00e7medi, ancak arXiv sunucusunda \u00f6n bask\u0131 olarak mevcut ve Astrophysical Journal\u2019da yay\u0131nlanmak \u00fczere g\u00f6nderildi. Gelecekte Webb ve di\u011fer yeni nesil teleskoplarla yap\u0131lacak g\u00f6zlemler, Hubble sabitini do\u011frulamak ve gerilimi sonland\u0131rmak i\u00e7in kritik \u00f6neme sahip olacak gibi duruyor.<\/p>\n\n<p>Kaynak\u00a0 :\u00a0<span style=\"background-color: rgb(255, 249, 236); color: rgb(55, 58, 60); font-size: 14px;\">https:\/\/www.donanimhaber.com\/dunyanin-en-guclu-uzay-teleskobu-evrenin-genisleme-hizini-olcuyor&#8211;180795<\/span><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>NASA&#8217;n\u0131n James Webb Uzay Teleskobu, bilim insanlar\u0131na evrenin s\u0131rlar\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131\u011fa \u00e7\u0131karma konusunda e\u015fi g\u00f6r\u00fclmemi\u015f f\u0131rsatlar sunmaya devam ediliyor. Kara delik birle\u015fimlerinden protoplanet disklerine kadar pek \u00e7ok konuda derinlemesine veri &#8230;<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":82083,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[8],"tags":[3680,5028,1627,765,3359],"class_list":["post-82082","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-teknoloji","tag-analiz","tag-evrenin","tag-hubble","tag-yildiz","tag-yontem"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/kamucalisani.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/82082","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/kamucalisani.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/kamucalisani.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kamucalisani.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kamucalisani.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=82082"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/kamucalisani.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/82082\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":82087,"href":"https:\/\/kamucalisani.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/82082\/revisions\/82087"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kamucalisani.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/82083"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/kamucalisani.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=82082"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/kamucalisani.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=82082"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/kamucalisani.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=82082"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}